Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej zakłada, że w miastach obiekty zbiorowej ochrony mają zapewniać miejsca dla co najmniej połowy osób przebywających na danym obszarze w sytuacji zagrożenia.
Nie tylko schrony. Samorządy w Polsce muszą przygotować się na kryzys bezpieczeństwa
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej zakłada, że w miastach obiekty zbiorowej ochrony mają zapewniać miejsca dla co najmniej połowy osób przebywających na danym obszarze w sytuacji zagrożenia. To jednak tylko część zadań stojących obecnie przed samorządami – muszą one również przygotować procedury i zasoby na czas kryzysu, zapewnić sprawną łączność i ciągłość działania urzędów oraz budować cyfrową odporność. Na ochronę ludności i obronę cywilną co roku mają być przeznaczane środki w wysokości nie niższej niż 0,3 proc. PKB.
Założenia te przekładają się także na konieczność przygotowania się na sytuacje, w których sam urząd staje się zagrożonym obiektem w trakcie trwania kryzysu: przestają działać telefony, internet lub zasilanie, uszkodzeniu ulega siedziba, a w tym samym czasie mieszkańcy potrzebują informacji, pomocy i dostępu do podstawowych usług. Samorząd musi być wtedy zdolny do działania także poza standardowym modelem pracy. Co więcej, ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej wymaga, aby pracownicy jednostek samorządowych mieli dostęp do zasobów potrzebnych do wykonywania wskazanych zadań przez co najmniej trzy dni występowania zagrożenia.
Właśnie na tym praktycznym wymiarze przygotowań koncentruje się bezpłatny e-book Gotowi na kryzys. Bezpieczny samorząd w praktyce, przygotowany przez Krakowski Park Technologiczny i FORT Kraków. Obejmuje on sześć obszarów: zarządzanie w czasie kryzysu, łączność i komunikację, obiekty zbiorowej ochrony, cyberzagrożenia, mity dotyczące obrony cywilnej oraz nowe technologie wspierające bezpieczeństwo samorządów.
Opracowana publikacja powstała we współpracy ze Stowarzyszeniem Świadoma Obrona Cywilna oraz klastrem #CyberMadeInPoland i jest dostępna do pobrania na stronie https://www.kpt.krakow.pl/bezpieczny-samorzad. Jej celem nie jest jednak samo omówienie przepisów, lecz pokazanie, jak organizować pracę urzędu, przygotować procedury i zasoby oraz ograniczać skutki sytuacji, w których standardowa infrastruktura przestaje działać.
– Samorządy potrzebują obecnie nie tylko sprzętu, ale również dostępu do technologii i partnerów, którzy pomogą przełożyć nowe obowiązki na konkretne rozwiązania. Z drugiej strony firmy technologiczne muszą dobrze rozumieć realne potrzeby miast i gmin. Bez tej wymiany doświadczeń łatwo stworzyć system, który dobrze wygląda na papierze, ale nie odpowiada na faktyczne wyzwania stawiane przez aktualną sytuację w regionie i na świecie – mówi Bartosz Józefowski, ekspert FORT-u Kraków i wicedyrektor w Krakowskim Parku Technologicznym.
Od procedur w pierwszych godzinach kryzysu do cyberbezpieczeństwa
Jednym z praktycznych elementów publikacji Gotowi na kryzys. Bezpieczny samorząd w praktyce jest schemat działania na pierwsze trzy dni stanu zagrożenia. Autorzy zwracają uwagę na konieczność przygotowania alternatywnego miejsca pracy zespołu kryzysowego, zapasowych źródeł zasilania i środków łączności, a także papierowych formularzy, list kontaktowych i lokalnych punktów informacyjnych. W e-booku znalazł się również arkusz samooceny gotowości oraz arkusz sytuacyjny, który może służyć jako wspólne źródło informacji o przebiegu zdarzenia.
Osobny rozdział poświęcono łączności i komunikacji. Autorzy podkreślają, że stworzony system powinien mieć nie tylko podstawowy kanał kontaktu, ale również rozwiązanie zapasowe i proste procedury na wypadek awarii. Dotyczy to komunikacji pomiędzy zagrożonym urzędem, administracją, służbami, operatorami infrastruktury, zespołami terenowymi i mieszkańcami.
Równie istotnym elementem odporności samorządu jest cyberbezpieczeństwo. E-book opisuje m.in. skutki takich ataków jak ransomware, phishing, oszustwa BEC i ataki DDoS, a także wskazuje podstawowe sposoby ograniczania ryzyka. Wśród nich znalazły się regularnie testowane zapasowe kopie danych, uwierzytelnianie wieloskładnikowe, monitorowanie systemów, segmentacja sieci, zarządzanie podatnościami, szkolenia pracowników oraz opracowany, a następnie przetestowany plan ciągłości działania i reagowania na incydenty.
Miejsca ochrony dla 50 proc. mieszkańców
Obiekty zbiorowej ochrony to nie tylko schrony i ukrycia, ale również miejsca doraźnego schronienia, które mogą być organizowane m.in. w kondygnacjach podziemnych istniejących budynków. W granicach miast ich łączna pojemność ma odpowiadać minimum 50 proc. populacji, z czego miejsca w budowlach ochronnych powinny wystarczyć dla co najmniej 25 proc. osób. Poza miastami wartości te wynoszą odpowiednio 25 i 15 proc.
Tymczasem, jak wynika z publikacji FORT-u Kraków, jest jeszcze wiele do zrobienia, aby osiągnąć te cele. W raporcie z marca 2024 roku Najwyższa Izba Kontroli przedstawiła wyniki kontroli przeprowadzonej w 32 gminach. 68 proc. sprawdzonych schronów i ponad połowa ukryć nie spełniały wymaganych warunków technicznych. NIK przywołała również dane Państwowej Straży Pożarnej, według których w takich obiektach mogłoby się zmieścić niespełna 4 proc. mieszkańców Polski. Nowych obowiązków nie można więc sprowadzić wyłącznie do budowy określonej liczby schronów.
– Samorządy powinny najpierw rozpoznać istniejące zasoby i potrzeby: sprawdzić stan obiektów, ich rozmieszczenie względem struktury demograficznej mieszkańców i infrastruktury krytycznej oraz ocenić, które z nich można dostosować do nowych funkcji. Sam wskaźnik liczby miejsc nie mówi jeszcze, czy system rzeczywiście zadziała w sytuacji zagrożenia. W przypadku nowych inwestycji wymagania dotyczące miejsc doraźnego schronienia i budowli ochronnych warto uwzględniać już na etapie koncepcji, ponieważ późniejsze zmiany mogą być trudniejsze i bardziej kosztowne – wskazuje Bartosz Józefowski z FORT-u Kraków.
Bezpieczeństwo lokalne nie kończy się na schronach
Ustawa nakłada na samorządy także obowiązki związane z ostrzeganiem ludności, zaopatrzeniem w dostęp do wody i żywności, ewakuacją oraz organizacją pomocy. Wymaga również, aby lokalne instytucje miały dostęp do zasobów potrzebnych do wykonywania zadań ochrony ludności przez co najmniej trzy dni zagrożenia. W praktyce oznacza to przygotowanie się na sytuacje, w których zawodzą podstawowe elementy codziennego funkcjonowania: energia elektryczna, internet, telefonia czy dostęp do systemów informatycznych.
Temat zwiększania odporności jednostek samorządu terytorialnego na potencjalny kryzys i konflikt zbrojny podejmowany jest przez FORT Kraków. Jest to jedyna w Polsce placówka ze statusem operatora programu akceleracyjnego NATO DIANA. W ramach prowadzonego programu „Nowe technologie dla bezpieczeństwa samorządów” 12 polskich firm, wspieranych przez krakowski ośrodek, pracuje nad rozwiązaniami dotyczącymi m.in. cyberbezpieczeństwa, komunikacji kryzysowej, ochrony infrastruktury, monitoringu środowiskowego i zarządzania danymi. Program ma łączyć twórców systemów technicznych z jednostkami samorządu terytorialnego oraz pomagać firmom lepiej odpowiadać na rzeczywiste potrzeby użytkowników publicznych.
Polskie firmy zrzeszone w programie FORT-u Kraków rozwijają rozwiązania zaspokajające różne potrzeby związane z lokalną odpornością. ARX Modular pracuje nad modułowymi strukturami ochronnymi, a Civil Defence Services nad systemem ostrzegania mieszkańców działającym również wtedy, gdy niedostępne są sieć komórkowa i internet. Mobile Monitoring wykorzystuje autonomiczne urządzenia i sensory do monitorowania obszarów wodnych oraz infrastruktury krytycznej, zaś Resquant rozwija technologie kryptografii postkwantowej, służące do ochrony infrastruktury przed nowymi zagrożeniami cyfrowymi.
– Nowe przepisy wyznaczają samorządom minimalny poziom przygotowania, ale o rzeczywistej odporności zdecyduje to, czy za infrastrukturą i zakupionymi rozwiązaniami będą stały sprawdzone procedury, przygotowani ludzie oraz technologie dopasowane do lokalnych potrzeb. Rolą tych ostatnich jest wspieranie samorządów w zbieraniu informacji, komunikowaniu się, ochronie infrastruktury i podejmowaniu decyzji również wtedy, gdy standardowy sposób działania przestaje być dostępny – tłumaczy dr Anna Wieczorek, manager akceleracji w Krakowskim Parku Technologicznym.
Praktyczne rozwiązania i obowiązki opisane w publikacji będą również tematem konferencji „Bezpieczny Samorząd”, organizowanej 26 października 2026 roku przez Krakowski Park Technologiczny w Dworze w Tomaszowicach pod Krakowem. Spotkanie będzie poświęcone m.in. ochronie ludności, zarządzaniu kryzysowemu oraz wykorzystaniu nowych technologii do wzmacniania lokalnej odporności. W programie przewidziano również wizytę w krakowskim Cywilnym Centrum Działań, podczas której uczestnicy będą mogli zobaczyć praktyczne przygotowanie do sytuacji kryzysowych.
Bezpłatny e-book Gotowi na kryzys. Bezpieczny samorząd w praktyce oraz formularz rejestracji na konferencję dostępne są na stronie https://www.kpt.krakow.pl/bezpieczny-samorzad.
Obserwuj nas na Google News
Zobacz również:
- Korzystasz z Notepad++? Lepiej zrób kontrolę swojego komputera
- Kradzież pieniędzy z bankomatów – komentarz
- Myślisz, że nie nabierzesz się na deepfake?
- Czy Twój telefon Cię podgląda? Jakie sygnały mogą o tym świadczyć?
- ESET Threat Report H1 2023: fałszywe pożyczki, szantaże i… śmiertelne groźby
- Elegancja, AI i 131 trybów sportowych – test CMF Watch 3 Pro za 399 zł
- Test wiatru, plaży i codziennych nagrań – jak radzi sobie Hollyland LARK A1?
- Dom, biuro, sieć LAN? – Zestaw narzędzi Montis 10w1 MT183 zrobi z Ciebie bohatera instalacji!
Informacja prasowa: FORT Kraków
Zdjęcia: FORT Kraków
